Án phúc thẩm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của dương sự, VKSND tối cao kháng nghị hủy án

Ông Trần Văn Dự và bà Phạm Thị Kỳ (là bố mẹ bà Trần Thị Thu, bà Trần Thị Thanh Thủy) được Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Đắk Lắk cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở số 4001070792 ngày 19/7/2004 đối với thửa số 54, tờ bản đồ 46, diện tích 307,7m² đất ở. 

Năm 2000, bà Thu lấy chồng được bố mẹ cho diện tích 111,3m² đất ở nên bà Thu xây dựng nhà ở trên diện tích này,  sinh sống ổn định. Sau khi ông Dự bà Kỳ chết, năm 2015, bà Thu, bà Thủy thống nhất để bà Thủy đứng tên thừa kế đất (để thuận lợi vay vốn ngân hàng), đồng thời bà Thủy viết giấy tặng cho bà Thu thửa đất bố mẹ cho.

Ngày 30/8/2016, UBND thành phố Buôn Ma Thuột ban hành Quyết định số 6752/QĐ-UBND về việc thu hồi 292,3m² đất ở của bà Trần Thị Thanh Thủy đứng tên để xây dựng công trình đường Đông Tây, thành phố Buôn Ma Thuột và Quyết định số 6763/QĐ-UBND về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Tại thời điểm ban hành quyết định thu hồi và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ năm 2016 thì trên diện tích 292,3m² đất ở bị thu hồi có 02 nhà ở riêng biệt, trong đó 01 nhà ở của gia đình bà Thủy, 01 nhà ở của gia đình bà Thu xây dựng từ năm 2000.

Do chỉ được giao 01 lô đất tái định cư nên bà Thu, bà Thủy khởi kiện, thực hiện bản án hành chính sơ thẩm số 25/2022/HC-ST ngày 09/5/2022 của TAND tỉnh Đắk Lắk, UBND thành phố Buôn Ma Thuột ban hành Quyết định số 4878/QĐ-UBND ngày 25/8/2023 giao cho bà Thu 01 thửa đất tái định cư, diện tích 100m², giá đất để nộp tiền sử dụng đất theo Quyết định số 4284/QĐ-UBND ngay 25/7/2023 của UBND thành phố Buôn Ma Thuột là 11.000.000đ/m².

Bà Thủy, bà Thu không đồng ý giá đất tái định cư đã khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết hủy một phần Quyết định số 4878/QĐ-UBND ngày 25/8/2023 của UBND thành phố Buôn Ma Thuột; buộc UBND thành phố ban hành lại quyết định giao đất theo giá thu tiền sử dụng đất năm 2016.

Bản án sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Thủy và bà Thu; hủy một phần Quyết định số 4878/QĐ-UBND ngày 25/8/2023 đối với phần về giá đất; buộc UBND thành phố Buôn Ma Thuột phải ban hành lại quyết định giao đất cho bà Thủy, bà Thu theo giá thu tiền sử dụng đất năm 2016.

Ngày 09/5/2024, UBND thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk kháng cáo bản án sơ thẩm. 

Bản án hành chính phúc thẩm số 338/2024/HC-PT ngày 17/9/2024 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng chấp nhận kháng cáo của UBND thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk; sửa Bản án hành chính sơ thẩm của TAND tỉnh Đắk Lắk; bác yêu cầu khởi kiện của bà Thủy, bà Thu.

VKSND tối cao xét thấy: Nguồn gốc 292,3m² đất ở của bà Trần Thị Thanh Thủy bị thu hồi là của ông Trần Văn Dụ và bà Phạm Thị Kỳ được UBND tỉnh Đắk Lắk cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở số 4001070792 ngày 19/7/2004, đối với thửa số 54, tờ bản đồ 46, diện tích 307,7m² đất ở.

Tại thời điểm ban hành quyết định thu hồi và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ năm 2016 thì trên diện tích 292,3m² đất ở bị thu hồi có 02 nhà ở riêng biệt, trong đó 01 nhà ở của gia đình bà Trần Thị Thanh Thủy và 01 nhà ở của gia đình bà Trần Thị Thu xây dựng từ năm 2000.

Bản án hành chính sơ thẩm số 25/2022/HC-ST ngày 09/5/2022 của TAND tỉnh Đắk Lắk (có hiệu lực thi hành) nhận định “Hộ bà Thu đã được cấp Sổ hộ khẩu riêng tại nhà và đất bị thu hồi năm 2012. Đồng thời, hộ bà Thu có nộp thuế nhà đất từ năm 2008 (có Biên lai nộp thuế nhà đất đối với diện tích 80m² năm 2008, Thông báo nộp thuế nhà đất ngày 31/3/2022 của Chi cục Thuế thành phố Buôn Ma Thuột)”. Từ đó Bản án tuyên “Buộc UBND thành phố Buôn Ma Thuột phải giao cho gia đình bà Trần Thị Thanh Thủy, Trần Thị Thu thêm 01 thửa đất tái định cư theo quy định của pháp luật”.

Việc bà Trần Thị Thu được cấp 01 lô đất tái định cư là đúng quy định tại khoản 2 Điều 6 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất “Trường hợp trong hộ gia đình quy định tại Khoản 1 Điều này mà trong hộ có nhiều thế hệ, nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất ở thu hồi nếu đủ điều kiện để tách thành từng hộ gia đình riêng theo quy định của pháp luật về cư trú hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng một (01) thửa đất ở thu hồi thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào quỹ đất ở, nhà ở tái định cư và tình thực tế tại địa phương quyết định mức đất ở, nhà ở tái định cư cho từng hộ gia đình”.

UBND thành phố Buôn Ma Thuột không cấp đất tái định cư cho bà Thu vào thời điểm năm 2016, lỗi hoàn toàn thuộc về UBND thành phố Buôn Ma Thuột. Sau đó UBND thành phố Buôn Ma Thuột sửa sai bằng việc cấp bổ sung cho bà Thu 01 lô đất tái định cư, diện tích 100m² là phù hợp.

Tuy nhiên, bà Thu bị thu hồi 111,3m² đất ở và áp giá bồi thường năm 2016 với tổng số tiền chỉ có 304.232.130 đồng (trong đó 95,1m² được đền bù với giá 2.858.250₫/m² và 16,2m² với giá 2.000.775d/m²) nhưng khi giao đất tái định cư, Quyết định số 4878/QĐ-UBND ngày 25/8/2023 của UBND thành phố Buôn Ma Thuột lại buộc bà Thu nộp tiền sử dụng đất đối với lô đất tái định cư này với giá theo Quyết định số 4284/QĐ-UBND ngày 25/7/2023 của UBND thành phố Buôn Ma Thuột là 11.000.000d/m², tương ứng 1.100.000.000 đồng, là trái với khoản 4 Điều 86 Luật Đất đai 2013 và khoản 3 Điều 3 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ban hành kèm theo Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 10/11/2014 của UBND tỉnh Đắk Lắk.

Khoản 4 Điều 86 Luật Đất đai 2013 quy định về việc bố trí tái định cư như sau: “Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu".

Khoản 3 Điều 3 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk quy định: “Giá thu tiền sử dụng đất khi giao đất tái định cư được xác định cùng thời điểm và thống nhất với nguyên tắc và phương pháp xác định giá đất ở cụ thể làm căn cứ bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất”.

Khi đền bù về đất, UBND thành phố Buôn Ma Thuộc áp giá đền bù tại thời điểm thu hồi năm 2016 nên việc áp giá tiền sử dụng đất tái định cư phải được tính cùng thời điểm năm 2016, nhưng UBND thành phố Buôn Ma Thuột giao đất tái định cư và áp giá thu tiền sử dụng đất của năm 2023 là không đúng và phù hợp.

Tòa án cấp phúc thẩm xác định thời điểm giao thêm 01 thửa đất cho bà Trần Thị Thanh Thủy, bà Trần Thị Thu là năm 2023 nên áp dụng giá giao đất của năm 2023 là đúng với Điều 5 Quyết định số 14/2022/QĐ-UBND ngày 15/3/2022 của UBND tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, Điều 5 Quyết định số 14/2022/QĐ-UBND ngày 15/3/2022 của UBND tỉnh Đắk Lắk quy định: “Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở thuộc trường hợp phải di chuyển chỗ ở nhưng không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở (kể cả trường hợp xây dựng gắn liền đất nông nghiệp, đất nhận khoản, đất nhận liên kết, đất lấn, chiếm của các công ty nông, lâm nghiệp, đất nhận chuyển nhượng không đúng quy định...) nếu tại thời điểm thông báo thu hồi đất không có nhà ở, đất ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất ở thu hồi thì được xem xét giao 01 (một) thửa đất ở làm nhà ở có thu tiền sử dụng đất. Thửa đất giao tại nơi tái định cư là thửa đất có diện tích nhỏ nhất trong khu tái định cư”, không có nội dung nào về áp giá đất tái định như Tòa án cấp phúc thẩm nhận định. 

Bản án hành chính sơ thẩm số 56/2024/HC-ST ngày 17/4/2024 của TAND tỉnh Đắk Lắk chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Thủy, bà Thu; hủy một phần Quyết định số 4878/QĐ-UBND ngày 25/8/2023 đối với phần về giá đất; buộc UBND thành phố Buôn Ma Thuột phải ban hành lại quyết định giao đất cho bà Thủy, bà Thu theo giá thu tiền sử dụng đất năm 2016 là có căn cứ, đúng pháp luật.

Bản án hành chính phúc thẩm số 338/2024/HC-PT ngày 17/9/2024 của TAND cấp cao tại Đà Nẵng áp dụng không đúng quy định của pháp luật, từ đó tuyên chấp nhận kháng cáo của người bị kiện UBND thành phố Buôn Ma Thuột; sửa bản án hành chính sơ thẩm; bác yêu cầu khởi kiện của bà Thủy, bà Thu về giá đất là trái quy định của pháp luật, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của dương sự.

Từ đó, VKSND tối cao đã kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm đối với bản án hành chính phúc thẩm số 338/2024/HC-PT ngày 17/9/2024 của TAND  cấp cao tại Đà Nẵng. Đề nghị Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao xét xử giám đốc thẩm theo hướng hủy bản án hành chính phúc thẩm nói trên; giữ nguyên bản án hành chính sơ thẩm số 56/2024/HC-ST ngày 17/4/2024 của TAND tỉnh Đắk Lắk.