Khởi kiện 5 vụ án dân sự công ích: Dấu ấn VKSND tỉnh Đắk Lắk trong thực hiện Nghị quyết 205

Từ khi triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội ngày 24/6/2025 về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công, VKSND tỉnh Đắk Lắk đã trực tiếp khởi kiện 5 vụ án dân sự ra Tòa án. Mỗi vụ việc có tính chất khác nhau, nhưng đều cho thấy hiệu quả bước đầu của cơ chế mới.

VKSND kiểm tra, khảo sát hiện trường tại Rừng đặc dụng Nam Ka

Nguồn tin nghiệp vụ và những quyết định khởi kiện đầu tiên 

Tính đến ngày 29/7/2026, từ 201 nguồn tin tiếp nhận, VKSND tỉnh Đắk Lắk đã thụ lý, xác minh 187 vụ việc, ban hành 63 quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, 37 kiến nghị phòng ngừa và trực tiếp đưa 5 vụ án dân sự ra Tòa án. Những con số đó phản ánh sự chủ động của ngành Kiểm sát trong việc phát hiện, xác minh và sử dụng công cụ tố tụng dân sự để bảo vệ người yếu thế cũng như lợi ích công.

Điểm đáng chú ý là, phần lớn nguồn tin không đến từ đơn thư khiếu nại hay phản ánh riêng lẻ mà được phát hiện ngay trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ kiểm sát thường xuyên.

Điển hình là vụ việc liên quan đến ông Y Kem Knul. Trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử vụ án “Cố ý gây thương tích, Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”, Kiểm sát viên VKSND khu vực 2 phát hiện Quỹ bảo hiểm y tế đã chi trả hơn 10 triệu đồng chi phí điều trị cho bị hại, trong khi người có trách nhiệm hoàn trả khoản tiền này chính là người gây ra thương tích.

Từ báo cáo đề xuất thụ lý ngày 25/6/2026 đến Quyết định khởi kiện số 01/QĐ-VKS ngày 17/7/2026, VKSND khu vực 2 đã hoàn tất toàn bộ quy trình phát hiện, xác minh và khởi kiện. Chỉ trong khoảng ba tuần, một khoản tiền tưởng như khó có khả năng được thu hồi đã được đưa ra giải quyết bằng con đường tố tụng dân sự.

Cũng từ hoạt động kiểm sát xét xử một vụ án hình sự khác, Phòng 7 VKSND tỉnh Đắk Lắk phát hiện Bảo hiểm xã hội tỉnh đã chi trả chi phí khám, chữa bệnh cho bị hại, trong khi người gây thiệt hại là ông Võ Ngọc Thắng phải có nghĩa vụ hoàn trả.

Thông tin được chuyển ngay cho Phòng 9 để xác minh, phối hợp với Bảo hiểm xã hội tỉnh làm rõ số tiền phải thu hồi và tham mưu Viện trưởng ban hành Quyết định khởi kiện số 1688 ngày 25/6/2026. Sau khi Tòa án khu vực 9 thụ lý vụ án, VKSND khu vực 9 được phân công trực tiếp thực hiện quyền, nghĩa vụ của người khởi kiện và kiểm sát việc giải quyết vụ án.

Hai vụ việc cho thấy sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng nghiệp vụ cấp tỉnh, Viện kiểm sát khu vực và cơ quan Bảo hiểm xã hội trong việc hiện thực hóa cơ chế khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết 205.

Không chỉ tập trung vào lĩnh vực bảo hiểm, VKSND tỉnh Đắk Lắk còn vận dụng cơ chế mới để bảo vệ tài sản công.

Khảo sát hiện trường vụ Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Vũng rô

Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Lắk, một hộ dân đã chiếm dụng khoảng 500 m² đất do nhà trường quản lý từ năm 2007. Sau khi tiếp nhận thông tin, VKSND khu vực 6 ban hành quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm. Khi đối tượng không chấp hành, đơn vị phối hợp với Văn phòng Đăng ký đất đai và UBND xã Liên Sơn Lắk đo đạc, xác định ranh giới thửa đất, đồng thời kiến nghị nhà trường khởi kiện. Ngay trong ngày nhận được đề nghị chính thức của nhà trường, Viện kiểm sát đã ban hành quyết định khởi kiện, đưa vụ việc ra Tòa án theo quy định.

Bảo vệ người yếu thế và lợi ích công bằng hành động cụ thể

Nếu ba vụ việc đầu tiên cho thấy vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ tài sản công và Quỹ bảo hiểm, thì vụ án do VKSND khu vực 10 khởi kiện lại thể hiện rõ nét ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết 205.

Đ/c Phạm Trung Thuận, Viện trưởng VKSND tỉnh Đắk Lắk chỉ đạo sát sao đối với việc thực hiện Nghị quyết 205

Hai cháu nhỏ bị thương tích do một cháu bé hàng xóm chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự gây ra. Gia đình bên gây thiệt hại chỉ bồi thường 5 triệu đồng rồi dừng lại, trong khi gia đình hai cháu thuộc hộ nghèo, là đồng bào dân tộc thiểu số và không đủ điều kiện tự mình theo đuổi vụ kiện.

Trên cơ sở xác minh vụ việc, VKSND khu vực 10 đã trực tiếp khởi kiện, yêu cầu bồi thường hơn 72 triệu đồng chi phí điều trị, phục hồi sức khỏe và tổn thất tinh thần cho hai cháu. Vụ án đã được Tòa án thụ lý, thể hiện vai trò của Viện kiểm sát trong việc đứng ra bảo vệ quyền lợi của những người không có khả năng tự bảo vệ mình.

Vụ việc thứ năm do VKSND tỉnh Đắk Lắk trực tiếp khởi kiện, không thông qua Viện kiểm sát khu vực. Theo hồ sơ vụ án, một người đàn bà bị yêu cầu hoàn trả hơn 170,8 triệu đồng cho Quỹ bảo hiểm xã hội do kê khai để hưởng chế độ theo Quyết định số 613/TTg của Thủ tướng Chính phủ. Hiện vụ việc đang tiếp tục được xác minh, bổ sung tài liệu để hoàn thiện hồ sơ theo quy định.

Khẳng định hiệu quả của cơ chế mới

Trong 5 vụ án đã khởi kiện, hai vụ yêu cầu hoàn trả Quỹ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội được xem là những điển hình cho hiệu quả của cơ chế mới theo Nghị quyết 205. Trước đây, quyền khởi kiện thuộc cơ quan bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trường hợp chưa được khởi kiện do thiếu thông tin hoặc gặp khó khăn trong việc thu thập tài liệu, dẫn đến nguy cơ thất thoát quỹ bảo hiểm.

VKSND tỉnh Đắk Lắk làm việc với cơ quan Thuế tỉnh

Khi Nghị quyết 205 có hiệu lực, những hạn chế này từng bước được khắc phục. Với chức năng kiểm sát hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự, Viện kiểm sát có điều kiện tiếp cận đầy đủ tài liệu, chứng cứ về thiệt hại, chi phí khám chữa bệnh, trách nhiệm bồi thường của người gây thiệt hại. Từ nguồn thông tin sẵn có trong hoạt động nghiệp vụ, Viện kiểm sát có thể nhanh chóng xác minh, hoàn thiện hồ sơ và thực hiện quyền khởi kiện theo quy định.

Thực tiễn tại Đắk Lắk cho thấy, nguồn tin phục vụ khởi kiện chủ yếu được phát hiện từ chính hoạt động kiểm sát thường xuyên của ngành. Đây là điểm khác biệt của cơ chế mới khi công tác kiểm sát hình sự không chỉ phục vụ xử lý tội phạm mà còn tạo cơ sở để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân bằng con đường tố tụng dân sự.

Qua 5 vụ việc cũng hình thành hai mô hình phối hợp. Đối với những vụ việc đơn giản, Viện kiểm sát khu vực là đơn vị trực tiếp phát hiện, xác minh, khởi kiện và tham gia tố tụng. Đối với những vụ việc có tính chất phức tạp hơn, có sự phối hợp giữa các phòng nghiệp vụ cấp tỉnh, cơ quan Bảo hiểm xã hội và Viện kiểm sát khu vực trong từng khâu từ phát hiện nguồn tin, xác minh, tham mưu khởi kiện đến tham gia tố tụng tại Tòa án. Dù theo mô hình nào, mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo vệ quyền dân sự của người yếu thế và bảo vệ lợi ích công theo đúng tinh thần Nghị quyết 205.

Bên cạnh kết quả bước đầu, thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Việc xác định số tiền bảo hiểm đã chi trả vẫn phụ thuộc vào tiến độ cung cấp hồ sơ của cơ quan bảo hiểm xã hội; khả năng thi hành án còn chịu tác động bởi điều kiện kinh tế của người có nghĩa vụ hoàn trả; một số vụ việc cần tiếp tục hoàn thiện tài liệu phục vụ công tác tổng kết thực tiễn. Từ thực tế đó, VKSND tỉnh Đắk Lắk đã kiến nghị sớm có hướng dẫn thống nhất về phạm vi "lợi ích công", nhất là trong các lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, đất đai và thuế.

Năm vụ án với giá trị tài sản, đối tượng bảo vệ và phương thức xử lý khác nhau, nhưng đều phản ánh hiệu quả bước đầu của cơ chế mà Nghị quyết 205 mang lại. Từ việc bảo vệ Quỹ bảo hiểm xã hội, Quỹ bảo hiểm y tế, bảo vệ tài sản công đến bảo vệ quyền lợi của trẻ em và người yếu thế, các vụ án đã cho thấy vai trò chủ động của Viện kiểm sát trong phát hiện vi phạm, xác minh chứng cứ và sử dụng công cụ tố tụng dân sự để bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội.

Đối với VKSND tỉnh Đắk Lắk, 5 vụ án đầu tiên không chỉ là những kết quả cụ thể trong triển khai Nghị quyết 205 mà còn là nền tảng thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, tăng cường phối hợp liên ngành và mở rộng nguồn phát hiện vụ việc. Khi cơ chế mới được vận hành đồng bộ, những quyền lợi hợp pháp từng bị bỏ ngỏ sẽ có thêm một thiết chế đứng ra bảo vệ, góp phần khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát trong bảo vệ công lý, quyền con người và lợi ích công.