Tăng cường vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong bảo vệ quyền con người trong kỷ nguyên mới (Kỳ I)
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp toàn diện, chuyển đổi số sâu rộng và hội nhập quốc tế sâu sắc, việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người không chỉ là mục tiêu chính trị - pháp lý quan trọng mà còn là tiêu chí hàng đầu trong công cuộc phát triển đất nước.
Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong bảo vệ quyền con người đang đứng trước những yêu cầu mới, cấp thiết và cao hơn rất nhiều do những định hướng chiến lược về cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, phát triển kinh tế… tác động sâu sắc đến tổ chức và hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ, cũng như việc bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân. Từ những đặc điểm và yêu cầu mang tính thời đại đó, có thể xác định những yêu cầu mới đối với Viện kiểm sát nhân dân trong thực hiện vai trò bảo vệ quyền con người trong giai đoạn phát triển mới.
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp toàn diện, chuyển đổi số sâu rộng và hội nhập quốc tế sâu sắc, việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người không chỉ là mục tiêu chính trị - pháp lý quan trọng mà còn là tiêu chí hàng đầu trong công cuộc phát triển đất nước. Với chức năng Hiến định là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) có vai trò đặc biệt trong việc bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, nhất là trong lĩnh vực tố tụng hình sự, lĩnh vực có nguy cơ xâm hại cao nhất đến các quyền cơ bản của con người.
Trên thực tiễn, bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động bảo vệ quyền con người của VKSND vẫn còn không ít thách thức, đòi hỏi phải được nhận diện đầy đủ để có các giải pháp hiệu quả, kịp thời. Đặc biệt là trong kỷ nguyên mới, đặt ra những yêu cầu lớn, chưa từng có đối với ngành Kiểm sát nhân dân cũng như đối với từng cán bộ, Kiểm sát viên trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Chính vì vậy, việc tăng cường vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.
1. Khái quát về vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong bảo vệ quyền con người
Quyền con người là giá trị nền tảng thể hiện bản chất dân chủ, tiến bộ của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã lựa chọn và kiên định xây dựng và bảo vệ. Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định rõ việc tôn trọng, bảo đảm và bảo vệ quyền con người không chỉ là mục tiêu chiến lược, mà còn là động lực nội sinh cho phát triển đất nước. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Hoạt động tư pháp phải có trọng trách bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tổ chức, cá nhân”[1]. Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tiếp tục cụ thể hóa quan điểm của Đảng khi đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế để “xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân”. Nghị quyết đã nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp, trong đó VKSND giữ vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa oan, sai, bức cung, nhục hình - những hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền con người trong hoạt động tư pháp.
Mặt khác, theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, VKSND là cơ quan có chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Trong đó, Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định: “Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”[2]. Cụ thể Hiến pháp, Luật tổ chức VKSND năm 2014 sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định rõ phạm vi, nội dung, mục đích của từng chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Bên cạnh đó, các đạo luật tố tụng tư pháp, như: Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2025, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Luật tố tụng hành chính năm 2015, Luật thi hành án hình sự năm 2019, Luật thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015… cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tiếp tục khẳng định và cụ thể hoá vai trò của VKSND trong việc bảo vệ các quyền con người, cụ thể như sau:
1.1. Vai trò bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong lĩnh vực hình sự
- Về chức năng thực hành quyền công tố: Thực hành quyền công tố là hoạt động của VKSND trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự. Quá trình thực hành quyền công tố, VKSND được trao nhiều nhiệm vụ, quyền hạn để thực hiện việc buộc tội, như: Phê chuẩn, không phê chuẩn quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra; quyết định, phê chuẩn việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong việc khởi tố, điều tra, truy tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự; quyết định việc truy tố, buộc tội bị cáo tại phiên tòa; kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án trong trường hợp VKSND phát hiện oan, sai, bỏ lọt tội phạm, người phạm tội… Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố nhằm bảo đảm: Mọi hành vi phạm tội, người phạm tội phải được phát hiện, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm và người phạm tội; không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạn chế quyền con người, quyền công dân trái luật.
Theo đó, VKSND có vai trò, trách nhiệm đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm các biện pháp tố tụng hình sự có tính chất hạn chế quyền con người và quyền công dân như bắt, tạm giữ, tạm giam, khám xét, thu giữ, niêm phong tài sản, phong tỏa tài khoản... chỉ được áp dụng trong trường hợp cần thiết, đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng căn cứ. Đây là những biện pháp can thiệp trực tiếp đến quyền tự do thân thể, quyền sở hữu, quyền bí mật đời tư, thư tín, chỗ ở... của công dân, nên nếu áp dụng sai, tùy tiện, không chặt chẽ sẽ dễ dẫn đến lạm quyền, oan, sai và xâm phạm nghiêm trọng quyền con người.
- Về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp: Kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự là hoạt động của VKSND để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tố tụng hình sự, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự. Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm: Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, việc giải quyết vụ án hình sự; việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ; bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm chỉnh.
Theo đó, VKSND thực hiện kiểm sát hoạt động tố tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng nhằm phát hiện, ngăn chặn và khắc phục các hành vi, quyết định có dấu hiệu vi phạm pháp luật xâm phạm quyền con người. Khi phát hiện vi phạm, VKSND có thể ban hành yêu cầu, kiến nghị hoặc kháng nghị nhằm bảo đảm mọi quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được tôn trọng và khôi phục đầy đủ, đúng quy định pháp luật. Việc kiểm sát không chỉ giới hạn trong phạm vi kiểm tra hình thức mà còn bao gồm cả kiểm sát tính khách quan, hợp pháp và đúng đắn của các hoạt động tố tụng. Khi phát hiện vi phạm, Viện kiểm sát có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền khắc phục vi phạm, xử lý người tiến hành tố tụng có hành vi xâm phạm quyền tố tụng hoặc quyền con người của bị can, bị cáo, người tham gia tố tụng khác[3]… Đây là cơ chế quan trọng để ngăn ngừa các hành vi lạm quyền, tùy tiện trong hoạt động tố tụng hình sự. Hoặc trong trường hợp bản án, quyết định tố tụng đã có hiệu lực nhưng có dấu hiệu xâm phạm nghiêm trọng đến quyền con người, Viện kiểm sát còn có thẩm quyền kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm để xét xử phúc thẩm hoặc xem xét lại bản án, quyết định có vi phạm. Việc thực hiện quyền kháng nghị không chỉ nhằm khôi phục quyền lợi hợp pháp của người bị kết án oan, sai mà còn thể hiện rõ tinh thần nhân đạo, tính công lý của hệ thống tư pháp rằng bất kỳ sự xâm hại nào đến quyền con người đều có thể được xem xét lại, sửa chữa và khắc phục.
Ngoài ra, thông qua hoạt động điều tra tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp của Cơ quan điều tra VKSND tối cao còn góp phần bảo đảm cho hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp, cũng như việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố hoạt động hiệu lực và hiệu quả; đồng thời, hoạt động điều tra các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, tội tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ, công chức thuộc Cơ quan điều tra, Tòa án nhân dân, VKSND, cơ quan Thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp là một trong những công cụ hiệu quả để bảo vệ tốt quyền con người trong hoạt động của các tư pháp nói chung, VKSND nói riêng. Đây là điểm đặc thù và mang ý nghĩa sâu sắc trong việc bảo vệ quyền con người trong hệ thống tư pháp hình sự, nơi tiềm ẩn nguy cơ lạm dụng quyền lực và xâm phạm quyền con người nghiêm trọng nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả.
Cơ quan điều tra VKSND tối cao có thẩm quyền điều tra các tội danh như: Bức cung, dùng nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc, truy cứu trách nhiệm hình sự người không có tội, không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội, ra bản án trái pháp luật, ra quyết định trái pháp luật trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án… và các tội danh khác thuộc nhóm tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đây là những hành vi không chỉ vi phạm pháp luật tố tụng mà còn trực tiếp xâm hại đến quyền con người. Do đó, việc điều tra các tội phạm này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hệ thống tư pháp vận hành theo cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan tư pháp. Cơ quan điều tra VKSND tối cao chính là một cơ chế kiểm soát, góp phần phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền con người xuất phát từ bên trong hệ thống tư pháp.
1.2. Vai trò bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát thi hành án hình sự
Thi hành án hình sự là giai đoạn mà quyền con người của người bị kết án dù đã bị hạn chế một phần theo bản án, vẫn có nguy cơ bị xâm phạm nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND giữ vai trò trung tâm trong việc bảo đảm việc thi hành án hình sự được thực hiện đúng pháp luật, đúng trình tự, thủ tục và đúng đối tượng, từ đó góp phần bảo vệ các quyền con người còn lại của người bị kết án, cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan. Theo đó, vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND được thể hiện của các khía cạnh: (i) Viện kiểm sát nhân dân thực hiện kiểm sát việc thi hành hình phạt tù và các biện pháp tư pháp tại trại giam. Theo quy định của Luật thi hành án hình sự năm 2019, trong thời gian chấp hành án phạt tù, người bị kết án vẫn có quyền được sống, quyền được tôn trọng nhân phẩm, danh dự, quyền được khám chữa bệnh, liên lạc với gia đình, khiếu nại, tố cáo... Việc bảo đảm những quyền cơ bản đó trong điều kiện thi hành án là một phần quan trọng trong nhiệm vụ bảo vệ quyền con người của VKSND; (ii) Đối với các hình phạt không tước tự do như án treo, cải tạo không giam giữ, trục xuất..., VKSND kiểm sát chặt chẽ quá trình tổ chức thi hành, tránh tình trạng áp dụng tùy tiện, không công bằng vi phạm quyền con người, quyền cá nhân của người đang chấp hành án; (iii) Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc áp dụng các cơ chế đặc biệt như đặc xá, giảm án, tạm hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án, bảo đảm việc thực hiện đúng căn cứ pháp luật, công khai, minh bạch, phòng ngừa tiêu cực; (iv) Viện kiểm sát nhân dân tiếp nhận và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án hình sự, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền khiếu nại, tố cáo của người bị kết án được thực hiện đúng pháp luật.
1.3. Vai trò bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát tư pháp trong lĩnh vực dân sự, hành chính; kiểm sát thi hành án dân sự, thi hành án hành chính và các loại vụ, việc khác theo quy định của pháp luật
- Trong lĩnh vực kiểm sát dân sự, hành chính:
Lĩnh vực dân sự và hành chính là lĩnh vực pháp lý gắn bó mật thiết với việc bảo vệ các quyền về tài sản, hôn nhân và gia đình, đất đai, nhà ở, kinh doanh, thương mại cũng như quyền hiến định của công dân trong các mối quan hệ xã hội và với cơ quan nhà nước. Đây là các lĩnh vực quan trọng trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân không bị xâm hại bởi các vi phạm trong hoạt động tư pháp. Vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND thể hiện cụ thể qua các hoạt động sau: (1) Thông qua việc kiểm sát việc trả lại đơn khởi kiện, kiểm sát thụ lý vụ/việc, VKSND đảm bảo quyền khởi kiện, một trong những quyền tố tụng dân sự cơ bản của con người được tôn trọng và thực thi. Nếu phát hiện Tòa án trả lại đơn không đúng pháp luật, VKSND có thể yêu cầu khắc phục, từ đó bảo vệ quyền tiếp cận công lý và quyền được yêu cầu xét xử của người khởi kiện. Tòa án thụ lý đúng thẩm quyền, đúng căn cứ pháp luật, là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các bên ngay từ bước đầu tiên của quá trình xét xử, nhất là trong các vụ việc liên quan đến nhóm yếu thế như người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự; (2) Việc kiểm sát các thủ tục chuẩn bị xét xử và tham gia phiên tòa, phiên họp giải quyết vụ/việc nhằm đảm bảo triệu tập hợp lệ các đương sự, xác định đúng tư cách tố tụng, đảm bảo các quyền yêu cầu, cung cấp chứng cứ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp được thực hiện đầy đủ; đồng thời kịp thời phát hiện, kiến nghị khắc phục các vi phạm tố tụng có thể ảnh hưởng đến quyền con người của các chủ thể tham gia. Trong phiên tòa, phiên họp, đại diện VKSND phát biểu ý kiến thể hiện chính kiến độc lập, bảo đảm quá trình xét xử công khai, công bằng, tôn trọng sự thật khách quan và quy định pháp luật, góp phần bảo vệ các quyền tố tụng của đương sự như quyền được trình bày, phản bác, yêu cầu xét xử đúng pháp luật; (3) Thông qua kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án và kiến nghị, kháng nghị bản án, quyết định dân sự, hành chính trái pháp luật, VKSND bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, bảo đảm phán quyết của Tòa án thực sự công bằng, không để xảy ra tình trạng xử sai, xử thiếu căn cứ hoặc xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đặc biệt, kháng nghị của VKSND còn giúp bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và ngăn ngừa những vi phạm tương tự.
- Trong lĩnh vực kiểm sát thi hành án dân sự, hành chính:
Thi hành án dân sự, hành chính là hoạt động mà các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức đã được xác lập trong bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật được hiện thực hóa trên thực tế. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật, nhất là trong việc xử lý tài sản, áp dụng biện pháp cưỡng chế, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền về chỗ ở, quyền về nhân thân… của người được thi hành án và người phải thi hành án. Trong lĩnh vực này, VKSND thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động thi hành án nhằm bảo đảm tính hợp pháp, khách quan, công bằng trong quá trình tổ chức thi hành, góp phần bảo vệ quyền con người theo các nội dung sau: (1) Bảo đảm quyền của người được thi hành án: Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc chấp hành viên thực hiện đúng bản án, quyết định của Tòa án; kịp thời phát hiện và yêu cầu khắc phục các hành vi chậm trễ, né tránh thi hành án, không xác minh điều kiện thi hành án, không ra quyết định thi hành án đúng thời hạn… góp phần bảo vệ quyền được thi hành án một cách hiệu quả, kịp thời; (2) Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người phải thi hành án: Viện kiểm sát nhân dân giám sát việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế, kê biên, xử lý tài sản, bảo đảm đúng quy trình, trình tự, không vượt quá nghĩa vụ, không để vi phạm làm ảnh hưởng đến đời sống, tài sản, nhân phẩm, chỗ ở… của người phải thi hành án; (3) Khi phát hiện sai phạm trong quá trình tổ chức thi hành án (như cưỡng chế trái pháp luật, không thông báo đúng thời hạn, không xác minh tài sản rõ ràng…), VKSND có quyền ban hành kiến nghị hoặc kháng nghị yêu cầu khắc phục, qua đó góp phần khôi phục hoặc bảo vệ quyền con người đã bị xâm phạm, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong thi hành án.
1.4. Vai trò bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân trong giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp
Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp là lĩnh vực gắn liền trực tiếp với việc bảo đảm các quyền con người trong lĩnh vực này, phòng ngừa và khắc phục các tình trạng oan, sai, lạm quyền..., vai trò bảo vệ quyền con người của VKSND thể hiện qua các nội dung chính sau: (1) Viện kiểm sát nhân dân phát hiện, tiếp nhận và xử lý kịp thời các khiếu nại, tố cáo về vi phạm quyền con người trong hoạt động tư pháp: Viện kiểm sát tiếp nhận khiếu nại, tố cáo của công dân về việc bị xâm hại quyền trong quá trình bắt, tạm giữ, tạm giam, truy tố, xét xử, thi hành án…, đặc biệt là các hành vi dùng nhục hình, ép cung, truy tố, xét xử oan sai hoặc kéo dài không cần thiết. Ngoài ra, VKSND còn có vai trò, trách nhiệm kiểm sát tính hợp pháp, kịp thời, khách quan trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo của Cơ quan điều tra, Tòa án, cơ quan Thi hành án… nhằm tăng cường hiệu quả giám sát quyền lực tư pháp; (2) Khắc phục hậu quả, bảo đảm phục hồi quyền cho người bị xâm phạm: Qua hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp, VKSND có quyền yêu cầu phục hồi quyền lợi hợp pháp bị xâm hại, kiến nghị xử lý người vi phạm, đồng thời thực hiện quyền kháng nghị hoặc kiến nghị theo quy định bảo vệ quyền con người; (3) Phòng ngừa vi phạm, tội phạm về quyền con người trong hoạt động tư pháp: Hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp còn góp phần răn đe, chấn chỉnh, phòng ngừa hành vi lạm quyền, bỏ lọt hành vi vi phạm và tội phạm.
... (Còn tiếp Kỳ II).
