Từ kiến nghị của VKS, nhiều chuyển biến trong quản lý, bảo vệ rừng ở Nam Ka

Từ Kiến nghị số 1767/KN-VKS-P9 ngày 30/6/2026 của VKSND tỉnh Đắk Lắk, những tồn tại kéo dài trong quản lý, sử dụng đất rừng đặc dụng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Ka từng bước được rà soát, làm rõ và đặt vào lộ trình xử lý cụ thể. Đằng sau những con số về diện tích đất rừng là yêu cầu cấp thiết phải lập lại kỷ cương quản lý nhà nước, bảo vệ tài nguyên rừng và giải quyết hài hòa bài toán sinh kế của người dân.

Khu rừng đặc dụng Nam Ka

Từ những tồn tại kéo dài

Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Ka là khu rừng đặc dụng có giá trị quan trọng về đa dạng sinh học, môi trường sinh thái và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên của tỉnh Đắk Lắk. Thế nhưng, tình trạng người dân lấn chiếm, sử dụng đất rừng trái phép đã tồn tại nhiều năm, phát sinh qua nhiều giai đoạn quản lý khác nhau.

Qua công tác kiểm sát, VKSND tỉnh Đắk Lắk nhận thấy việc xử lý không thể chỉ dừng ở việc xác định diện tích vi phạm hay yêu cầu từng hộ chấm dứt hành vi sử dụng đất trái phép. Vấn đề cốt lõi là phải làm rõ nguồn gốc, thời điểm phát sinh, đối tượng sử dụng, trách nhiệm quản lý, đồng thời xây dựng phương án xử lý có tính khả thi, lâu dài.

Trên cơ sở đó, ngày 30/6/2026, VKSND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kiến nghị số 1767/KN-VKS-P9, đề nghị các cơ quan có thẩm quyền tăng cường biện pháp phòng ngừa, xử lý tình trạng lấn chiếm, sử dụng trái phép đất rừng đặc dụng tại Nam Ka. Điểm đáng chú ý của kiến nghị là không chỉ yêu cầu xử lý hành vi vi phạm, mà còn hướng tới giải quyết căn nguyên: rà soát tổng thể diện tích bị lấn chiếm; phân loại từng trường hợp; xử lý, thu hồi diện tích sử dụng trái phép; chuyển cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm; làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan; đồng thời quan tâm đến sinh kế người dân.

Một kiến nghị, nhiều chuyển biến

Sau khi tiếp nhận kiến nghị của VKS, các cơ quan chức năng đã triển khai rà soát, xác minh thực địa và đối chiếu hồ sơ, bản đồ quản lý.

Kết quả bước đầu xác định 305 hộ dân đang chiếm dụng, canh tác trên 625,75 ha đất rừng đặc dụng, trong đó 200,48 ha đang canh tác lúa nước và 425,27 ha trồng cây công nghiệp, cây ăn quả thân gỗ. Qua rà soát, nhiều trường hợp là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ, hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn, thiếu đất sản xuất và phụ thuộc vào nông nghiệp. Do đó, cùng với yêu cầu xử lý vi phạm, các cơ quan chức năng xác định cần rà soát, phân loại những hộ thực sự khó khăn để có giải pháp hỗ trợ đào tạo nghề, tạo việc làm, chuyển đổi sinh kế, lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia.

Tinh thần xuyên suốt là hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống, nhưng không hợp thức hóa hành vi lấn chiếm đất rừng đặc dụng. Đây là cách tiếp cận cần thiết để giải quyết vấn đề bền vững: bảo vệ rừng phải đi cùng ổn định đời sống; chính sách an sinh phải đi cùng kỷ cương pháp luật.

Tiếp tục thúc đẩy thực hiện kiến nghị

Một dấu mốc mới là ngày 07/9/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn ký Công văn số 13899/UBND-NNMT, yêu cầu tiếp tục thực hiện đầy đủ các nội dung tại Kiến nghị số 1767/KN-VKS-P9.

Theo chỉ đạo, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo Chi cục Kiểm lâm, Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Ka phối hợp với UBND xã Krông Ana khẩn trương xác minh, thu thập tài liệu đối với 20 hộ đang chiếm dụng khoảng 174 ha và các trường hợp có dấu hiệu mua bán, sang nhượng đất rừng trái phép. Trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm phải chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xử lý nghiêm theo quy định.

Đối với 425,27 ha đất trồng cây công nghiệp, cây ăn quả thân gỗ, tỉnh yêu cầu hoàn thiện phương án thu hồi, phục hồi rừng giai đoạn 2027–2030, đồng thời xác định cụ thể nguồn kinh phí, lực lượng thực hiện và phương án bảo đảm an ninh, trật tự.

Đối với 200,48 ha đang canh tác lúa nước, các cơ quan tiếp tục rà soát, nghiên cứu phương án điều chỉnh quy hoạch rừng đặc dụng phù hợp với hiện trạng và yêu cầu quản lý.

Đồng thời, công tác tuần tra, kiểm tra, theo dõi diễn biến rừng được tăng cường nhằm ngăn chặn ngay từ đầu các hành vi lấn chiếm, phá rừng hoặc xây dựng mới, không để phát sinh thêm những “điểm nóng” tương tự.

Từ một kiến nghị của VKSND tỉnh Đắk Lắk đến những chuyển biến trong thực tiễn là cả một quá trình phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị. Những con số 625,75 ha đất rừng, 305 hộ dân, 20 hộ chiếm dụng khoảng 174 ha, 425,27 ha cần xây dựng phương án phục hồi rừng không đơn thuần là số liệu thống kê. Đó là những vấn đề cụ thể cần được giải quyết bằng trách nhiệm quản lý, bằng pháp luật và bằng những giải pháp phù hợp với thực tiễn địa phương.

Điều đáng ghi nhận là sau kiến nghị của VKSND tỉnh Đắk Lắk, vụ việc đã được rà soát theo hướng cụ thể hóa đối tượng, diện tích, hành vi và trách nhiệm; đồng thời xác lập lộ trình xử lý, thu hồi, phục hồi rừng và giải quyết sinh kế cho người dân. Đây chính là kết quả cụ thể của việc chủ động triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Qua đó cho thấy, hiệu quả của công tác kiểm sát không chỉ thể hiện ở số lượng kiến nghị được ban hành, mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra chuyển biến thực chất trong quản lý nhà nước và phòng ngừa vi phạm.